Ontdek meer!

Wat is luchtverontreiniging?

Lisa, 16 jaar

 

Luchtverontreiniging ontstaat wanneer schadelijke stoffen afkomstig van allerlei bronnen in de lucht terechtkomen. Het inademen van luchtverontreiniging kan schadelijk zijn voor onze gezondheid. Lisa (16 jaar) houdt van lopen en voetballen, maar vraagt zich af of het nog wel gezond is om buiten te sporten. Hoewel de luchtkwaliteit de laatste jaren aanzienlijk verbeterd is, kunnen we zelf nog veel doen om de luchtkwaliteit te verbeteren.

 

Wat is luchtverontreiniging?

We spreken van luchtverontreiniging wanneer stoffen van allerlei bronnen in de lucht terechtkomen. Mogelijke bronnen zijn de uitlaat van een auto, maar ook fabrieken, of de schoorsteen op het dak van een huis. Het inademen van luchtverontreiniging kan slecht zijn voor de gezondheid. De Europese Unie (EU) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) hebben onder andere als doel de best mogelijke luchtkwaliteit te verwezenlijken die zoveel mogelijk bescherming biedt aan de bevolking. Daarvoor stellen zij bepaalde richtlijnen op. Voor meer info over deze richtlijnen, klik hier.

Waar komt luchtverontreiniging vandaan?

Verkeer, industrie, landbouw en andere menselijke activiteiten zijn de belangrijkste oorzaken en bronnen van luchtverontreiniging in Europa. Maar ook natuurverschijnselen zoals vulkaanuitbarstingen, bodemerosie, zeezout of opwaaiend zand kunnen luchtverontreiniging veroorzaken.

We zullen luchtverontreiniging nooit voor de volle 100 % de wereld uit kunnen helpen omdat er altijd natuurlijke bronnen zullen zijn. Het deel van de luchtverontreiniging waar wel iets aan te doen is, is het deel dat ontstaat door menselijke activiteiten.

Hoewel de luchtkwaliteit de laatste decennia aanzienlijk verbeterd is, hebben we nog een lange weg af te leggen.

Welke soorten vervuilende stoffen zijn er?

Als je ademt, adem je ook de stoffen in waarmee die lucht vervuild is. Daardoor kan luchtverontreiniging tot gezondheidsklachten leiden. Luchtverontreiniging is een complex mengsel van veel stoffen. In wetgeving en onderzoek wordt er vaak naar specifieke stoffen gekeken, de belangrijkste daarvan zijn fijn stof, stikstofdioxide, roet en ozon.

Fijn stof is voor de gezondheid het belangrijkste onderdeel van luchtverontreiniging.

Klik hier om meer te weten te komen over de verschillende vervuilende stoffen.

Is luchtvervuiling er altijd en overal?

De plaats waar je bent en de aanwezigheid van bronnen zoals verkeer, fabrieken of een grote brand, zijn bepalend voor de lokale luchtkwaliteit. Daarnaast verandert de lokale luchtkwaliteit ook met het verloop van de tijd. Dat komt voor een belangrijk deel door het weer. Bij bepaalde weertypen verspreidt de verontreiniging zich beter, en bij andere weerstypen blijft het juist lang hangen. Ook de aanvoer van verontreiniging uit andere gebieden is afhankelijk van het weertype.

Meer weten over de huidige luchtkwaliteit? Klik hier.

Welke factoren beïnvloeden de luchtkwaliteit?

Plaats

De hoeveelheden vervuilende stoffen kunnen sterk verschillen van plaats tot plaats, zelfs binnen één stad.

Na uitstoot verspreiden de vervuilende stoffen zich in de lucht. Afhankelijk van de stof, zal deze vooral dicht bij de bron voorkomen ofwel zeer ver verspreid worden.

Dichtbij de bron zal de concentratie voor elke stof het hoogst zijn. In het algemeen verspreiden kleine stofdeeltjes zich verder van de bron dan grotere stofdeeltjes. De allerkleinste deeltjes (ultrafijn stof) zullen echter tot grotere deeltjes samenklonteren en komen dus voornamelijk dichtbij de bron voor.

Zo zal je ultrafijne stofdeeltjes bijvoorbeeld aantreffen dichtbij wegen met veel verkeer en zullen de grotere stofdeeltjes van dat verkeer tot kilometers verderop voorkomen.
Tijd

Ook in de tijd zullen de hoeveelheden vervuilende stoffen veranderen. Zo zal, los van de weersomstandigheden, op momenten van druk verkeer zoals de ochtendspits (tussen 7 u en 10 u ‘s morgens) en de avondspits (tussen 17 u en 20 u ‘s avonds) de concentratie van vervuilende stoffen in de lucht het grootst zijn. Bovendien zullen er ook van seizoen tot seizoen verschillen zijn, maar die bespreken we bij de weerfactoren.
Weer

Tenslotte zal ook het weer een invloed hebben op de luchtvervuilende stoffen. Onder bepaalde weersomstandigheden kunnen de concentraties aan vervuilende stoffen hoger oplopen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij windstil weer en bepaalde specifieke weerstypen. Zo kunnen er zich tijdens warme zomerdagen hoge ozonconcentraties voordoen.

Op windstille winterdagen kan de lucht dan weer blijven hangen op één plaats, wat tot sterk verhoogde concentraties luchtverontreiniging kan leiden.

Daarnaast kan de wind bepaalde stoffen over grote afstanden meenemen. De verontreiniging die in ons land geproduceerd wordt komt zo ook terecht bij onze buurlanden. En andersom. De verspreiding van deze stoffen vereist daarom naast een lokale en nationale ook een internationale aanpak.

Kan je luchtverontreiniging ruiken of zien?

Over het algemeen kan je luchtverontreiniging niet zien of ruiken, tenzij de concentraties van sommige vervuilende stoffen zeer hoog zijn (heel uitzonderlijk), of het om stoffen gaat met een lage geurdrempel. Op dagen met sterk verhoogde fijn-stof- concentraties kan er vanuit de verte een mist van zwevende deeltjes waargenomen worden boven steden, de zogenaamde smog (een samentrekking van de Engelse woorden ‘smoke’ en ‘fog’).

Close
Wat is luchtverontreiniging ? Soms worden we zowel binnenshuis als buitenshuis blootgesteld aan polluenten in de lucht zonder dat we erbij stilstaan. Lisa maakt je er attent op.
Verplaats de cursor om de evolutie van de vervuiling te zien tijdens de verschillende seizoenen
Lente

Lisa vindt het heerlijk om te joggen in de lente wanneer alles in bloei staat. Ze vermijdt parken of bossen die dichtbij een drukke weg liggen omdat ze anders kan worden blootgesteld stikstofdioxide.

Zomer

Tijdens de zomervakantie vindt Lisa het leuk om te joggen. Ze loopt graag aan het strand tussen de duinen en nooit tussen 12 u en 20 u vanwege de hoge concentratie aan ozon op warme dagen.

Herfst

Op kamp wordt er veel gespeeld en gelopen. Na een lange dag ontspant de hele groep graag bij het kampvuur. Maar nooit te lang omdat er bij verbrandingsprocessen roet kan ontstaan.

Winter

Na het joggen, beloont Lisa zichzelf graag met een warme chocolademelk voor het haardvuur. Door houtverbranding komt er echter fijn stof vrij. Verlucht en ventileer dus zeker goed je huis, ook in de winter!

Close
Alles weten?

Wat is fijn stof en ultrafijn stof?

Fijn stof is een verzamelnaam voor kleine, met het blote oog onzichtbare, deeltjes die in de lucht zweven zoals bijvoorbeeld roetdeeltjes of zeezout. Deze deeltjes verschillen in oorsprong, grootte en samenstelling. Fijn stof is het deel van luchtverontreiniging dat voor de meeste gezondheidseffecten zorgt. Hoe kleiner de deeltjes zijn, hoe dieper ze in de longen terecht komen.

Fijn stof kan gedefinieerd worden als:

  • PM10: ‘grof’ fijn stof. Dit zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 10 micrometer* (μm). Een haar is 5x zo dik.
  • PM2,5: ‘fijn’ fijn stof met een diameter kleiner dan 2,5 μm. PM2,5 bestaat vooral uit deeltjes die ontstaan bij verbrandingsprocessen, zoals roetdeeltjes bij dieselmotoren.
  • ultrafijn stof. Dit zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 0,1 μm. Deeltjes die zo klein zijn wegen bijna niks meer, de concentratie wordt daarom uitgedrukt in aantal deeltjes per hoeveelheid lucht, terwijl de andere fijn stof maten worden uitgedrukt in massa (gewicht) per hoeveelheid lucht.

*1 μm = 0,001 mm.

Wat is stikstofdioxide (NO2)?

Stikstofdioxide is het gas dat ontstaat bij verbranding. In de buitenlucht is het verkeer de belangrijkste bron van stikstofdioxide. Stikstofdioxide is een stof die makkelijk kan worden gemeten. Als de concentratie stikstofdioxide hoog is, dan is de concentratie van andere uitstoot van verkeer vaak ook hoog. Daarom wordt stikstofdioxide vaak gebruikt als maat voor de luchtvervuiling door het verkeer. Het is een zogenaamde verkeersindicator.

Wat is roet?

Roet bestaat uit kleine deeltjes die ontstaan bij verbrandingsprocessen. Het wordt soms ook zwarte rook genoemd. Roet behoort tot het fijn stof, maar wordt ook afzonderlijk gemeten. Het is een goede maat voor verkeersgerelateerde luchtverontreiniging en volgens de meest recente inzichten een bijkomende  indicator van gezondheidseffecten naast fijn stof.

Wat is ozon (O3)?

Ozon is ook een gas, maar het komt niet vrij bij verbranding. Het wordt onder invloed van zonlicht gevormd uit stikstofoxiden en koolwaterstoffen. De concentratie ozon wordt sterk beïnvloed door het weer. Hoge concentraties ozon zien we vooral in de zomer op zonnige, windstille dagen met oostenwind. Met name ‘s middags en in de vroege avond. De hoeveelheid ozon loopt gedurende de dag op en is het hoogst tussen 12.00 en 20.00 uur. ’s Nachts wordt ozon op leefniveau weer grotendeels afgebroken.